Termodinamilka və Nanomexanikanın prinsipləri əsasında hidromexaniki qurğuların keyfiyyət göstəricilərinin yüksəldilməsi

Müasir "ağıllı" maşın və avadanlıqların keyfiyyət və istismar göstəriciləri xeyli dərəcədə onların konstruksiya elementlərinin materiallarının mexaniki-fiziki xassələrindən asılıdır. Konstruksiya elementlərinin materiallarının elastiklik və sərtlik parametrlərinin ənənəvi materiallar müqavimətinin prinsipləri əsasında araşdırılması və nəzərə alınması bu gün özünü doğrultmur. Odur ki, materialların mexaniki xassələrinin onların nanoölçülü hissəcikləri səviyyəsində araşdırılması və dəqiqləşdirilməsinə ehtiyac duyulur. Materialının nanoölçülü strukturunun mexaniki xassələrinin öyrənilməsi onların xassələrinin real mənzərəsini yaratmaq deməkdir. Real materialların heç bir sadələşdirmə və hipotezlərin qəbul edilmədən mexaniki xassələrinin nəzəri və eksperimental üsullarla öyrənilməsi Nanomexanikanın predmetinə daxildir. Burada konstruksiya elementlərinin materialının kəsilməzliyi haqqındakı fərziyyə öz əhəmiyyətini itirir və materialın anizatrop xassələrinin araşdırılması üçünonun daxili quruluşunun diskret xassəyə malik olduğu nəzərə alınır. Bu isə maşın və mexanizmlərin keyfiyyət göstəricilərinin yüksəldilməsini şərtləndirir. Materialın izotrop və kəsilməzlik xassələri haqqındakı hipotezlərdən imtina edilmiş, onun daxili quruluşu nanomexanikanın prinsipləri əsasında araşdırılmış və potensiallı qüvvə sahəsində nanohissəciyin hərəkətinin diferensial tənlikləri yazılmışdır. Lennard-Cons potensial funksiyasına əsasən həmin tənliklər həll edilmiş, sahə qüvvəsinin, onun potensiallı qüvvə sahəsində gördüyü işin və materialın real elastiklıik modulunun tapılması üçün praktiki ifadələr çıxarılmışdır. Bu ifadələrin əsasında materialın elastiklik modulunun ölçüsüz qiymətinin hissəciyin radius vektorundan asılı olaraq praktiki diaqramları qurulmuşdur. Tədqiqatın nəticələri materialın real mexaniki xassələrinin praktikada istifadə olunması üçün faydalı ola bilər. Nanomexanika, maşın hissələrinin mexaniki xassələrinin (sərtlik, möhkəmlik, elastiklik, plastiklik) öyrənilməsi və bu xassələrin yaxşılaşdırılması üçün müasir mükəmməl vasitədir. Layihənin məqsədi Termodinamika və Nanomexanikanın prinsipləri əsasında “ağıllı kənd” konsepsiyası əsasında istifadə olunan maşın və avadanlıqların, həmçinin alternativ enerji qurğularının hissələrinin mexaniki xassələrinin öyrənilməsi, elmitədqiqat işlərinin nəticələrinin neft və qazın nəqli zamanı istifadə olunan boru kəmərlərinin layihələndirilməsi və istismarı zamanı istifadə olunmasıdır. Bunun üçün layihə çərçivəsində yeni müasir avadanlıqların alınması və AzTU-nun nəzdində müasir nanomexanika elmi-tədqiqat laboratoriyasının yaradılması, burada müasir elmi-tədqiqat işlərinin aparılması və alınacaq elmi nəticələrin praktikada tətbiqi üçün tövsiyələrin hazırlanması planlaşdırılır. Eyni zamanda layihə çərçivəsində yeni formalaşmaqda olan Nanomexanika elminin prinsiplərinin öyrənilməsi üçün tədris proqramlarının hazırlanması və bu prinsiplərin müvafiq universitetlərin magistratura pilləsində tələbələrə tədris olunması nəzərdə tutulur.