AzTU binası üçün süni intellekt və bərpa olunan enerji inteqrasiyalı ağıllı istilik və ventilyasiya sisteminin optimallaşdırılması

Binalarda enerji istehlakının azaldılması, bərpa olunan enerji mənbələrindən səmərəli istifadə, daxili hava keyfiyyətinin və istilik komfortunun təmin edilməsi müasir enerji və iqlim siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Xüsusilə universitet binalarında insanların sayının, dərs cədvəllərinin, otaqların istifadə intensivliyinin və xarici hava şəraitinin gün ərzində dəyişməsi istilik və ventilyasiya sistemlərinin enerji tələbatının qeyri-sabit xarakter daşımasına səbəb olur. Bu baxımdan ənənəvi, sabit iş rejiminə əsaslanan sistemlərin süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar əsasında optimallaşdırılması mühüm elmi-praktik əhəmiyyət kəsb edir. Təklif etdiyimiz layihənin əsas məqsədi Azərbaycan Texniki Universitetinin (AzTU) binasında süni intellektlə idarə olunan, bərpa olunan enerji mənbələri ilə inteqrasiya edilmiş ağıllı istilik və ventilyasiya sisteminin hazırlanması və optimallaşdırılmasıdır. Layihə çərçivəsində enerji istehlakının real vaxt rejimində monitorinqi, daxili və xarici mühit parametrlərinin ölçülməsi, enerji tələbatının proqnozlaşdırılması və istilik-ventilyasiya sistemlərinin optimal iş rejiminin avtomatik müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur. Təklif olunan texnoloji həll temperatur, nisbi rütubət, CO₂ konsentrasiyası, enerji sərfiyyatı, binanın istifadə intensivliyi, xarici hava şəraiti və digər mühüm parametrləri ölçən IoT əsaslı sensorlardan əldə edilən məlumatların vahid platformada toplanmasına əsaslanacaqdır. Toplanmış məlumatlar süni intellekt və maşın öyrənməsi alqoritmləri vasitəsilə emal edilərək binanın enerji davranışının öyrənilməsi və qısamüddətli enerji tələbatının proqnozlaşdırılması üçün istifadə olunacaqdır. Proqnoz nəticələrinə əsasən istilik və ventilyasiya sistemlərinin iş parametrləri dinamik şəkildə tənzimlənəcəkdir. Layihənin mühüm innovativ istiqamətlərindən biri bərpa olunan enerjinin ağıllı HVAC sistemi ilə inteqrasiyasıdır. Xüsusilə günəş fotovoltaik sistemindən əldə olunan enerjinin binanın istilik və ventilyasiya tələbatı ilə əlaqələndirilməsi nəzərdə tutulur. Süni intellekt alqoritmləri günəş enerjisinin mövcudluğunu və binanın gələcək enerji tələbatını nəzərə alaraq enerji istifadəsinin optimal vaxtını və rejimini müəyyən edə biləcəkdir. Bununla enerji itkilərinin azaldılması, yerli bərpa olunan enerjidən istifadənin artırılması və ənənəvi enerji mənbələrindən asılılığın azaldılması üçün şərait yaradılacaqdır. Layihədə enerji səmərəliliyi ilə yanaşı istilik komfortu və daxili hava keyfiyyəti də əsas optimallaşdırma göstəriciləri kimi qəbul ediləcəkdir. Sistem enerji sərfiyyatını azaltmaqla yanaşı, daxili temperaturun, rütubətin və CO₂ səviyyəsinin qəbul edilə bilən diapazonda saxlanılmasını təmin etməlidir. Beləliklə, layihə yalnız enerjiyə qənaət edən deyil, həm də insan sağlamlığı, komfortu və təhsil fəaliyyəti üçün əlverişli daxili mühit yaradan ağıllı bina konsepsiyasını formalaşdıracaqdır. Layihənin icrası nəticəsində AzTU binası üçün AI əsaslı enerji tələbatının proqnozlaşdırılması modeli, ağıllı istilik və ventilyasiya idarəetmə alqoritmi, bərpa olunan enerji inteqrasiya modeli, real vaxt monitorinq platforması və ağıllı bina enerji idarəetmə prototipi hazırlanması gözlənilir. Sistemin effektivliyi enerji sərfiyyatı, pik enerji tələbatı, bərpa olunan enerjidən istifadə səviyyəsi, istilik komfortu və daxili hava keyfiyyəti kimi göstəricilər əsasında qiymətləndiriləcəkdir. AzTU binasının layihənin real şəraitdə sınaqdan keçirilməsinə və əldə olunan nəticələrin digər universitet, məktəb, inzibati və ictimai binalara uyğunlaşdırılmasına imkan verəcəkdir. Layihənin nəticələri gələcəkdə “ağıllı kampus” və “yaşıl bina” konsepsiyalarının inkişafı, enerji səmərəliliyinin yüksəldilməsi və aşağı karbonlu bina texnologiyalarının tətbiqi üçün elmi-texniki baza yarada bilər. Beləliklə, layihə süni intellekt, IoT, ağıllı HVAC, bərpa olunan enerji və proqnozlaşdırıcı idarəetmə texnologiyalarını vahid sistemdə birləşdirərək AzTU binasında yeni nəsil enerji-səmərəli və rəqəmsal idarə olunan bina modelinin yaradılmasına yönəlmişdir. Layihənin nəticələrinin miqyaslandırılması Azərbaycanda universitet və digər ictimai binaların enerji səmərəliliyinin artırılmasına, bərpa olunan enerjidən istifadənin genişləndirilməsinə və müasir ağıllı bina texnologiyalarının inkişafına mühüm töhfə verə bilər.